ضمیمه
ضمیمهٔ پ: فرم‌ها، نمونه‌های کامل و جزئیات مدل‌ها
این ضمیمه جزئیاتی را نگه می‌دارد که برای فهم فصل‌ها لازم نیستند، ولی برای اجرای ابزارها یا بازسازی محاسبه‌ها به کار می‌آیند: جدول کامل ستون‌های فرم‌ها، ردیف‌های روزانهٔ نمونه‌ها و فرض‌های کامل مدل‌ها. هر بخش می‌گوید از کدام فصل آمده است؛ تعریف‌ها، روش و تفسیر در خود فصل‌اند. همهٔ داده‌های نمونه فرضی‌اند.
فایل‌ها. فایل‌های .csv فقط قالب ثبت‌اند: ستون‌ها یا فیلدها را دارند و چیزی حساب نمی‌کنند. فایل .xlsx محاسبهٔ خودکار دارد. همهٔ فایل‌ها در پوشهٔ templates/ پروژه‌اند و از پیش‌نمایش هم قابل دریافت‌اند.
| فایل | نوع | بخش |
|---|---|---|
lunch-trial-log.csv |
فقط قالب ثبت | پ-۱ |
lunch-trial-log.xlsx |
محاسبهٔ خودکار، با نمونهٔ یک هفته | پ-۱ |
order-channel-evaluation.csv |
فقط قالب ثبت | پ-۳ |
پ-۱ دفتر ثبت آزمایش ناهار کاری
از فصل ۲، بخش ۲-۱۰. تعریف‌های «نخستین مراجعه»، «مراجعهٔ افزوده» و «تغییر انتخاب»، روش ثبت و روش مقایسه در همان بخش آمده‌اند.
ستون‌ها
| ستون | منبع یا فرمول | نوع |
|---|---|---|
| تاریخ و روز هفته | — | ورودی |
| بازهٔ خدمت | مثلاً ۱۲ تا ۱۶ | ورودی |
| پایهٔ این روز هفته (مراجعه) | میانگین همان روز هفته در چهار هفتهٔ پیش از آزمایش، بدون روزهای غیرعادی | ورودی |
| مراجعهٔ کل ناهار | سامانهٔ فروش (تعداد مهمان) | ورودی |
| سینی ناهار کاری | سامانهٔ فروش؛ سینی باید قلم جداگانه باشد | ورودی |
| سینی‌ها: نخستین مراجعه | برگه‌های سفارش | ورودی |
| سینی‌ها: بازگشتی | برگه‌های سفارش | ورودی |
| سینی‌ها: نامشخص | برگه‌های سفارش (پاسخ نداد یا معلوم نیست) | ورودی |
| مهمانان منوی معمول | مراجعهٔ کل − سینی ناهار کاری | فرمول |
| مراجعهٔ افزوده | مراجعهٔ کل − پایه | فرمول |
| تغییر انتخاب (تخمین) | پایه − مهمانان منوی معمول | فرمول |
| کنترل جمع سینی‌ها | جمع سه ستون نوع مراجعه باید با سینی ناهار کاری برابر باشد | فرمول |
| هزینهٔ افزودهٔ روز (میلیون تومان) | سهم روزانهٔ اطلاع‌رسانی (۱۲ ÷ ۲۲) و هر هزینهٔ تازه | فرمول یا ورودی |
| حاشیهٔ امروز (میلیون تومان) | (سینی × حاشیهٔ هر سینی + منوی معمول × حاشیهٔ هر مهمان منوی معمول) ÷ ۱٬۰۰۰ | فرمول |
| حاشیهٔ پایه (میلیون تومان) | پایه × حاشیهٔ هر مهمان منوی معمول ÷ ۱٬۰۰۰ | فرمول |
| تغییر حاشیه (میلیون تومان) | حاشیهٔ امروز − حاشیهٔ پایه − هزینهٔ افزودهٔ روز | فرمول |
| زمان‌سنجی | تعداد سینی سنجیده‌شده میان ۱۲:۴۵ و ۱۳:۳۰؛ تعداد بیش از ۱۳ و بیش از ۱۵ دقیقه | ورودی |
| شکایت یا اثر منفی بر مهمانان قبلی | شرح کوتاه | ورودی |
| یادداشت شرایط | تعطیلی، هوا، رویداد، تبلیغ هم‌زمان | ورودی |
| تصمیم پس از بررسی هفتگی | ادامه، اصلاح یا توقف، با دلیل | ورودی |
در فایل xlsx، حاشیهٔ هر سینی (۲۶۵ هزار تومان)، حاشیهٔ هر مهمان منوی معمول (۳۰۷٫۲ هزار تومان)، هزینهٔ ماهانهٔ اطلاع‌رسانی و روزهای کاری در برگهٔ «پارامترها» آمده‌اند و ستون‌های فرمول‌دار خاکستری‌اند. این اعداد از بخش ۲-۷ می‌آیند و باید با عدد رستوران خودتان عوض شوند.
نمونهٔ روزانه: هفتهٔ سوم آزمایش
| روز | پایه | مراجعهٔ کل | سینی | نخستین مراجعه | بازگشتی | نامشخص | منوی معمول | افزوده | تغییر انتخاب |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| شنبه | ۴۲ | ۵۸ | ۳۰ | ۹ | ۱۷ | ۴ | ۲۸ | ۱۶ | ۱۴ |
| یکشنبه | ۴۰ | ۶۰ | ۳۳ | ۱۱ | ۱۸ | ۴ | ۲۷ | ۲۰ | ۱۳ |
| دوشنبه | ۳۹ | ۵۵ | ۲۹ | ۷ | ۱۹ | ۳ | ۲۶ | ۱۶ | ۱۳ |
| سه‌شنبه | ۴۱ | ۶۴ | ۳۶ | ۱۲ | ۲۰ | ۴ | ۲۸ | ۲۳ | ۱۳ |
| چهارشنبه | ۳۸ | ۵۰ | ۲۵ | ۵ | ۱۷ | ۳ | ۲۵ | ۱۲ | ۱۳ |
| جمع هفته | ۲۰۰ | ۲۸۷ | ۱۵۳ | ۴۴ | ۹۱ | ۱۸ | ۱۳۴ | ۸۷ | ۶۶ |
| روز | سنجیده | بیش از ۱۳ دقیقه | بیش از ۱۵ دقیقه | شکایت یا اثر منفی | یادداشت شرایط |
|---|---|---|---|---|---|
| شنبه | ۱۴ | ۱ | ۰ | — | — |
| یکشنبه | ۱۶ | ۰ | ۰ | — | — |
| دوشنبه | ۱۲ | ۱ | ۰ | — | یک ادارهٔ نزدیک بعدازظهر تعطیل بود |
| سه‌شنبه | ۱۸ | ۳ | ۲ | یک مهمان همیشگی از سروصدای گروه نه‌نفره گلایه کرد | گروه نه‌نفرهٔ یک اداره بدون پیش‌سفارش آمد |
| چهارشنبه | ۱۰ | ۱ | ۰ | — | باران؛ مراجعهٔ کمتر |
| جمع | ۷۰ | ۶ | ۲ |
تغییر حاشیهٔ هفته، با همان پارامترها، حدود ۱۷٫۵ میلیون تومان است؛ محاسبه و تفسیر در بخش ۲-۱۰ آمده است. فایل xlsx همین نمونه را دارد و جمع ستون «تغییر حاشیه» در آن باید همین عدد شود.
پ-۲ مدل زمان سرو ناهار کاری
از فصل ۲، بخش ۲-۸. این مدل برای آزمودن منطق وعدهٔ «معمولاً کمتر از ۱۵ دقیقه» ساخته شده و جای زمان‌سنجی واقعی را نمی‌گیرد. محاسبه با tools/ch02_promise_sim.py انجام شده است.
فرض‌های کامل (همه فرضی)
- ورود: از ۱۳:۰۰ تا ۱۳:۱۰، ۳۰ مهمان با فاصلهٔ یکنواخت (هر دقیقه ۳ نفر) می‌رسند و هر نفر یک سینی سفارش می‌دهد. در ۱۳:۰۰ سفارش معوقی در آشپزخانه نیست.
- جا: ۱۲ صندلی بخش ناهار کاری برای ۳۰ نفر کافی نیست؛ ۱۸ نفر در بخش معمول سالن نشانده می‌شوند. در این ساعت حدود ۴۵ صندلی از ۷۰ صندلی خالی است (فصل ۱، بخش ۱-۶)، ولی پیش‌خدمت بخش معمول هم باید سفارش ناهار کاری بگیرد. مدل فرض می‌کند نشاندن و سفارش‌گیری صف نمی‌سازد.
- ثبت سفارش: ۱ دقیقه پس از نشستن.
- ترکیب سفارش: ۳۰٪ سینی‌ها کبابی‌اند و به‌طور یکنواخت میان سفارش‌ها پخش شده‌اند (از هر ده سفارش، سه کبابی). خورش و برنج آماده و گرم‌اند.
- منقل: ۸ جای سیخ؛ هر سینی کبابی یک جا را ۷ دقیقه اشغال می‌کند. کباب بلافاصله پس از ثبت سفارش روی منقل می‌رود و هر وقت جایی خالی شد، سیخ بعدی گذاشته می‌شود.
- ایستگاه چیدن: سینی‌ها به ترتیب آماده‌شدن چیده می‌شوند. یک نفر ۱ سینی در دقیقه؛ دو نفر ۱٫۷ سینی در دقیقه، نه ۲، چون هر دو از یک دیگ برنج و یک ظرف خورش برمی‌دارند و کنار هم کار می‌کنند. عدد ۱٫۷ برآورد است و باید با زمان‌سنجی جایگزین شود.
- رساندن به میز: ۱ دقیقه.
- انتظار: از ثبت سفارش سر میز تا رسیدن سینی.
قاعدهٔ مدل
کار هر سینی در هر ایستگاه وقتی شروع می‌شود که هم سینی به آن ایستگاه رسیده باشد و هم ایستگاه کار قبلی را تمام کرده باشد. سینی کبابی پس از پایان کباب به ایستگاه چیدن می‌رسد؛ سینی خورش بلافاصله پس از ثبت.
نتیجه‌ها و آزمون حساسیت
| سهم سینی کبابی | ایستگاه چیدن | بیشترین انتظار | میانهٔ انتظار | بیش از ۱۳ دقیقه | بیش از ۱۵ دقیقه |
|---|---|---|---|---|---|
| ۳۰٪ | یک نفر | حدود ۲۲ دقیقه | حدود ۱۰ دقیقه | ۱۱ از ۳۰ | ۹ از ۳۰ |
| ۳۰٪ | دو نفر | حدود ۱۲ دقیقه | حدود ۳ دقیقه | صفر | صفر |
| ۵۰٪ | یک نفر | حدود ۲۱ دقیقه | حدود ۱۴ دقیقه | ۱۵ از ۳۰ | ۱۳ از ۳۰ |
| ۵۰٪ | دو نفر | حدود ۱۱ دقیقه | حدود ۹ دقیقه | صفر | صفر |
تفسیر حساسیت. با دو نفر و سهم کبابی ۵۰٪، هیچ سینی از ۱۳ دقیقه نمی‌گذرد، ولی میانه از حدود ۳ به حدود ۹ دقیقه می‌رسد؛ یعنی بیشتر مهمانان پشت منقل منتظرند و حاشیهٔ اطمینان تا هدف داخلی کم می‌شود. اگر سرعت واقعی دو نفر کمتر از ۱٫۷ باشد، یا ورود فشرده‌تر از ۳۰ نفر در ۱۰ دقیقه باشد، این نتیجه بدتر می‌شود.
حدود مدل
مدل ورود را یکنواخت می‌گیرد، در حالی که گروه‌ها با هم می‌رسند؛ کمبود برنج، تأخیر سفارش‌گیری و خطای سفارش را نمی‌بیند؛ و سرعت چیدن را ثابت فرض می‌کند. کاربرد آن نشان دادن جای گلوگاه و جهت اثر تغییرهاست، نه پیش‌بینی دقیق زمان سرو.
پ-۳ برگهٔ ارزیابی سفارش و کانال: نمونهٔ کامل
از فصل ۳، بخش ۳-۷. قرارداد لایه‌های پول در بخش ۳-۲ آمده است. این نمونه برگهٔ «پس از اجرا»ی ماه اول پلتفرم در شام روزهای کاری است.
برچسب‌ها: «اندازه‌گیری‌شده» یعنی از سامانهٔ فروش یا گزارش پلتفرم برداشته شده؛ «برآورد» یعنی با فرض یا تقریب به دست آمده؛ «تأییدنشده» یعنی شرط قرارداد یا قاعده‌ای که هنوز بررسی نشده است. در این کتاب همهٔ این اعداد فرضی‌اند؛ برچسب‌ها نشان می‌دهند در رستوران واقعی هر عدد از کجا می‌آید.
| بخش | فیلد | مقدار | برچسب | منبع داده |
|---|---|---|---|---|
| تعریف | کانال | پلتفرم سفارش اینترنتی، شام روزهای کاری، ۱۹ تا ۲۲ | — | — |
| تعریف | دوره و واحد | یک ماه با ۲۲ روز کاری؛ هزار تومان | — | — |
| تعریف | سبد | سفارش تازه: میانگین ۶۰۰؛ سفارش منتقل‌شده: میانگین ۶۲۰ (همان سبد بیرون‌بر مستقیم) | اندازه‌گیری‌شده | سامانهٔ فروش |
| پول | قیمت پیش از تخفیف | ۲۵۲٬۵۶۰ | اندازه‌گیری‌شده | گزارش پلتفرم |
| پول | تخفیف به‌عهدهٔ رستوران | صفر | اندازه‌گیری‌شده | گزارش پلتفرم |
| پول | فروش خالص | ۲۵۲٬۵۶۰ | اندازه‌گیری‌شده | — |
| پول | مالیات وصول‌شده | ۲۵٬۲۵۶ (۱۰٪ فرضی) | تأییدنشده | نرخ و سازوکار باید بررسی شود |
| پول | کسورات کانال | کمیسیون ۵۰٬۵۱۲ (۲۰٪ فروش خالص)؛ سایر کسورات صفر | تأییدنشده | مبنای کمیسیون در قرارداد |
| پول | مبلغ قابل‌تسویه | ۲۵۲٬۵۶۰ + ۲۵٬۲۵۶ − ۵۰٬۵۱۲ = ۲۲۷٬۳۰۴ | برآورد | — |
| پول | تقویم تسویه | فروش شنبه تا جمعه، واریز سه‌شنبهٔ هفتهٔ بعد | تأییدنشده | قرارداد پلتفرم |
| پول | ورود واقعی پول در ماه | ۲۰۶٬۶۴۰ | اندازه‌گیری‌شده | صورت‌حساب بانک |
| هزینه | هزینهٔ متغیر هر سفارش تازه | مواد ۲۱۶ + بسته‌بندی ۳۰ = ۲۴۶ | برآورد | برگهٔ بهای غذا |
| هزینه | هزینه‌های افزایشی تصمیم | نیروی پاره‌وقت بسته‌بندی، ۲۵٬۰۰۰ در ماه (ثابت در رفتار، مربوط به تصمیم) | اندازه‌گیری‌شده | لیست دستمزد |
| هزینه | هزینه‌های بی‌تغییر در این تصمیم | اجاره، حقوق آشپزهای ثابت، استهلاک | — | — |
| هزینه | هزینهٔ تخصیص‌یافته | در نتیجه نیامده است | — | — |
| حجم و ظرفیت | سفارش واقعاً افزوده | ۳۳۰ (۱۵ در روز) | برآورد | سفارش پلتفرم منهای جابه‌جاشده |
| حجم و ظرفیت | سفارش جابه‌جاشده و کانال مبدأ | ۸۸ (۴ در روز)، از بیرون‌بر مستقیم | برآورد | کاهش بیرون‌بر مستقیم نسبت به پایهٔ چهار هفته |
| حجم و ظرفیت | جایگزینی به علت ظرفیت | صفر؛ ایستگاه‌ها در شام روزهای کاری ظرفیت آزاد داشتند | برآورد | مشاهدهٔ آشپزخانه (فصل ۱) |
| حجم و ظرفیت | مصرف منبع گلوگاه | گلوگاهی در این ساعت دیده نشد | برآورد | زمان آماده‌شدن سفارش‌ها |
| نتیجه | تغییر سود ماه | ۳۳۰ × ۲۳۴ − ۸۸ × ۱۲۴ − ۲۵٬۰۰۰ = ۴۱٬۳۰۸ | برآورد | — |
| نتیجه | طلب از پلتفرم در ابتدای ماه | ۵۱٬۶۶۰ | اندازه‌گیری‌شده | گزارش تسویه |
| نتیجه | طلب از پلتفرم در پایان ماه | ۵۱٬۶۶۰ + ۲۲۷٬۳۰۴ − ۲۰۶٬۶۴۰ = ۷۲٬۳۲۴ | برآورد | با گزارش تسویه تطبیق داده شود |
| نتیجه | فرض‌های حساس | تعداد جابه‌جاشده؛ مبنای کمیسیون؛ سازوکار مالیات | — | — |
| نتیجه | موارد تأییدنشده | نرخ و سازوکار مالیات؛ تقویم تسویه؛ کسورات دیگر قرارداد | — | — |
| نتیجه | تصمیم | ادامه در شام روزهای کاری؛ تشویق مشتریان مستقیم به ادامهٔ سفارش مستقیم | — | — |
| نتیجه | شاخص و زمان بازنگری | ماهانه: سفارش افزوده کمتر از حدود ۷ در روز، جابه‌جایی بیش از ۶ در روز، یا تغییر کمیسیون | — | — |
حاشیهٔ ۲۳۴ هزار تومانی سفارش تازه: ۶۰۰ − کمیسیون ۱۲۰ − مواد ۲۱۶ − بسته‌بندی ۳۰. کاهش حاشیهٔ هر سفارش منتقل‌شده ۱۲۴ هزار تومان است، یعنی کمیسیون ۲۰٪ روی سبد ۶۲۰؛ مواد و بسته‌بندی آن در هر دو کانال یکسان است (فصل ۱).
تقویم تسویه: جزئیات هفته‌به‌هفته
فرض‌ها: ماه از شنبه شروع می‌شود و ۳۰ روز دارد؛ روزهای کاری شنبه تا چهارشنبه‌اند؛ سفارش‌ها در روزهای کاری یکنواخت‌اند، پس مبلغ قابل‌تسویهٔ هر روز کاری ۲۲۷٬۳۰۴ ÷ ۲۲ ≈ ۱۰٬۳۳۲ است؛ هفتهٔ آخر ماه قبل هم ۵ روز کاری با همین سطح داشته است.
| هفتهٔ فروش | روز کاری | مبلغ قابل‌تسویه | روز واریز | در این ماه رسید؟ |
|---|---|---|---|---|
| هفتهٔ آخر ماه قبل | ۵ | ۵۱٬۶۶۰ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ اول | بله |
| هفتهٔ اول | ۵ | ۵۱٬۶۶۰ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ دوم | بله |
| هفتهٔ دوم | ۵ | ۵۱٬۶۶۰ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ سوم | بله |
| هفتهٔ سوم | ۵ | ۵۱٬۶۶۰ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ چهارم | بله |
| هفتهٔ چهارم | ۵ | ۵۱٬۶۶۰ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ بعد (ماه بعد) | نه |
| شنبه و یکشنبهٔ پایان ماه | ۲ | ۲۰٬۶۶۴ | سه‌شنبهٔ هفتهٔ بعد (ماه بعد) | نه |
ورود واقعی پول در ماه: ۴ × ۵۱٬۶۶۰ = ۲۰۶٬۶۴۰. طلب پایان ماه: ۵۱٬۶۶۰ + ۲۰٬۶۶۴ = ۷۲٬۳۲۴. جمع مبلغ قابل‌تسویهٔ فروش همین ماه: ۴ × ۵۱٬۶۶۰ + ۲۰٬۶۶۴ = ۲۲۷٬۳۰۴.
استفاده در برنامهٔ نقدینگی. طلب از پلتفرم در این مثال میان حدود ۵۲ و ۷۲ میلیون تومان در ابتدا و پایان ماه است و در طول هفته هم بالا و پایین می‌رود. اگر تقویم واقعی کندتر باشد (مثلاً تسویهٔ دو‌هفته‌ای)، این طلب بزرگ‌تر می‌شود؛ تقویم را از قرارداد بخوانید و همین جدول را با آن دوباره بسازید. مالیات وصول‌شده‌ای که در واریزها هست، پول رستوران نیست و باید برای پرداخت کنار گذاشته شود.